Choć gawrony wciąż kojarzą się z dużymi, głośnymi koloniami w parkach i na miejskich skwerach, ich sytuacja w Polsce i Europie staje się coraz poważniejsza. Z najnowszych badań wynika, że liczebność tych ptaków systematycznie spada, a tempo tego procesu jest jednym z najwyższych wśród rodzimych gatunków ptaków.
Według analiz ornitologów populacja gawrona zmniejsza się o około 4–5 procent rocznie. Choć na pierwszy rzut oka liczba ta nie wydaje się duża, w dłuższej perspektywie oznacza bardzo szybki spadek liczebności. Jeśli trend się utrzyma, w ciągu kilku dekad gatunek może stać się w Polsce rzadki.
Badania prowadzone w czterech regionach ornitologicznych – na Pomorzu, Warmii i Mazurach, w Wielkopolsce oraz na Ziemi Lubuskiej – pokazują wyraźny spadek liczby kolonii lęgowych. Na obszarze obejmującym ponad jedną trzecią powierzchni kraju naliczono około 26,3 tysiąca gniazd gawronów.
Najwięcej z nich znajdowało się w Wielkopolsce – około 13,5 tysiąca, na Warmii i Mazurach 8,5 tysiąca, na Pomorzu 3,8 tysiąca, a na Ziemi Lubuskiej zaledwie 536 gniazd.
Porównanie z wcześniejszymi badaniami pokazuje, że spadki są bardzo wyraźne. W północnej Wielkopolsce liczebność kolonii zmniejszyła się o 44 procent, na Ziemi Leszczyńskiej o 62 procent, na Ziemi Lubuskiej o 56 procent, a na Pomorzu o 46 procent.
Szacuje się, że obecnie w Polsce żyje od 137 do 178 tysięcy par gawronów, podczas gdy w latach 70. i 80. populację oceniano nawet na 350–400 tysięcy par.
Jedną z głównych przyczyn spadku liczebności gawronów są zmiany w krajobrazie rolniczym. W wielu regionach kraju tradycyjne, zróżnicowane rolnictwo zostało zastąpione przez wielkoobszarowe uprawy.
Pola rzepaku i kukurydzy zajmują coraz większą powierzchnię, a jednocześnie zmniejsza się liczba łąk, pastwisk i miedz. Dla gawronów oznacza to ograniczenie dostępu do pokarmu. Ptaki szczególnie chętnie żerują na polach zboża jarego, które wiosną są niskie i pozwalają łatwo zdobywać pożywienie. Współczesne uprawy ozime są w tym okresie już wysokie i utrudniają żerowanie.
W regionach, gdzie rolnictwo zachowało bardziej tradycyjny charakter – z małymi działkami, różnorodnymi uprawami i miedzami – populacja gawronów jest wyraźnie bardziej stabilna.
W wielu miejscach zachodniej Polski gawrony coraz częściej przenoszą się do miast. Obecnie około 80 procent gniazd znajduje się w obszarach miejskich, najczęściej w parkach i zadrzewieniach.
Miasta zapewniają ptakom dostęp do terenów zielonych, trawników oraz alternatywnych źródeł pokarmu. Jednak również tam populacja stopniowo maleje.
Jednym z największych problemów jest konflikt pomiędzy gawronami a mieszkańcami miast. Duże kolonie ptaków są głośne, a ich obecność w parkach czy na skwerach bywa uciążliwa. Z tego powodu w wielu miejscach podejmowane są działania mające na celu ograniczenie liczby ptaków.
Stosuje się m.in. płoszenie przy użyciu armatek hukowych, nagrań drapieżników czy usług sokolników. Często dochodzi również do niszczenia miejsc lęgowych poprzez przycinanie gałęzi drzew.
W latach 2020–2022 regionalne dyrekcje ochrony środowiska wydały w Polsce około 400 decyzji dotyczących niszczenia kolonii gawronów lub ich płoszenia, z czego zdecydowana większość była pozytywna.
Gawrony odgrywają ważną rolę w ekosystemie. W krajobrazie rolniczym zjadają duże ilości larw i pędraków owadów, które są szkodnikami upraw. Dzięki temu pomagają ograniczać ich liczebność w naturalny sposób.
Ptaki te są również wyjątkowo inteligentne i społeczne. Żyją w dużych koloniach liczących setki, a czasem tysiące gniazd. W stadach obowiązuje hierarchia, a ptaki wspólnie ostrzegają się przed zagrożeniami i przekazują informacje o źródłach pokarmu.
Zdaniem naukowców skala spadków pokazuje, że konieczne jest bardziej zdecydowane podejście do ochrony gatunku i jego miejsc lęgowych. Presja człowieka, zmiany w rolnictwie i konflikty w miastach sprawiają, że gawron – choć wciąż spotykany – może w przyszłości stać się znacznie rzadszy niż dziś.
Źródło: naukawpolsce.pl.
